Szukaj znanych osób

Andrzej Wajda

Andrzej Wajda

Kategoria: Reżyserzy

Liczba wyświetleń: 2396
Ocena: liczba gł.: 4

Andrzej Wajda (ur. 6 marca 1926 w Suwałkach) – polski reżyser filmowy, współtwórca polskiej szkoły filmowej, laureat honorowego Oscara.

Pochodzenie

Pochodzi z rodziny zawodowego wojskowego – Jakuba, syna Kazimierza Waydy oraz Anieli z Białowąsów, nauczycielki. Dzieciństwo spędził w miastach, w których stacjonował jego ojciec – Suwałkach i Radomiu. Ojciec, w stopniu kapitana, brał udział w kampanii wrześniowej, trafił do niewoli radzieckiej i padł ofiarą zbrodni katyńskiej.

Z Danielem Olbrychskim podczas LLF w Łagowie
Z Danielem Olbrychskim podczas LLF w Łagowie

Droga życiowa

Bezpośrednio przed wojną, latem 1939 r. bez powodzenia zdawał do Korpusu Kadetów we Lwowie. W czasie wojny uczęszczał w Radomiu na tajne komplety, a także rozpoczął naukę malarstwa. Według własnych wspomnień wojnę spędził w domu braci ojca w Krakowie, gdzie też przez pewien czas pobierał nauki malarstwa. Po zakończeniu wojny, w latach 1946–1950 studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a następnie reżyserię w Szkole Filmowej w Łodzi. Studia ukończył w 1953 roku, a dyplom otrzymał w roku 1960. Pierwsze kroki w zawodzie stawiał u boku Aleksandra Forda przy filmie Piątka z ulicy Barskiej. Jego pierwszym samodzielnym filmem było Pokolenie. W latach 1972–1983 był kierownikiem zespołu filmowego "X", a od 1978 do 1983 prezesem Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Od roku 1989 jest członkiem Komitetu Kinematografii. Andrzej Wajda jest również członkiem Akademii Filmowej przyznającej Felixy. W 1994 roku ufundował Japońskie Centrum Sztuki i Techniki Manggha w Krakowie. W roku 2002 założył w Warszawie Mistrzowską Szkołę Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy.

W okresie dekady zakończonej zmianą ustrojową w Polsce przejściowo zaangażował się w działalność polityczną – 30 sierpnia 1980 roku pojawił się w Stoczni Gdańskiej, był jak wielu intelektualistów członkiem komitetu doradczego Solidarności i Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie, a potem w latach 1989–1991 – senatorem RP. Od 2006 roku jest członkiem Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.

Andrzej Wajda na tarasie Centrum Manggha, Kraków, sierpień 2004 r
Andrzej Wajda na tarasie Centrum Manggha, Kraków, sierpień 2004 r

Twórczość

Andrzej Wajda jest uważany za czołowego przedstawiciela kina polskiego oraz jednego z twórców Polskiej szkoły filmowej. Twórczość artystyczna Andrzeja Wajdy ma charakter kina autorskiego o dużej różnorodności, która czerpie z malarstwa i literatury polskiej oraz polskiej i europejskiej tradycji kulturowej. Stworzył wiele filmowych adaptacji dzieł literackich, uznawanych za czołowe w polskiej kinematografii, jest autorem również filmów o tematyce współczesnej, wielkich, epickich dzieł, jak również kameralnych dramatów psychologicznych. Jego dzieła i pomysły filmowe z okresu PRL były często przedmiotem ingerencji cenzury (jednakże jego dzieła trudniejsze były do ocenzurowania dzięki obrazom) i szczególnej uwagi władz ze względu na rezonans społeczny, jaki wywoływały. Zzefa kinematografii państwowej w latach 70. XX wieku Janusza Wilhelmiego: powiedział ... doprowadzę do tego, że on zrobi "Naszą szkapę", a nie będzie robił żadnych filmów politycznych ani społecznych, ani artystycznych. Obraz Człowiek z marmuru powstał dzięki nieoczekiwanemu poparciu ówczesnego ministra kultury, Józefa Tejchmy, natomiast jego premiera wywołała oburzenie najwyższych władz z premierem Piotrem Jaroszewiczemem i I sekretarzem PZPR Edwardem Gierkiem na czele. Nie zdecydowano się jednak wycofać filmu z dystrybucji, ale zakazano publikacji w mediach jakichkolwiek opinii. Jednocześnie filmy Wajdy budziły krytykę z różnych stron. Na przykład Ziemia obiecana wywołała oprócz opinii partyjnych dogmatyków: ... kosztem Polaków podnosi zalety sylwetek żydowskich również gwałtowną i bezpardonową reakcję Clauda Lanzmanna: ... Żydzi łódzcy zostali pokazani w sposób godny karykatur "Sturmera".... Cechą charakterystyczną twórczości Wajdy jest wizualna strona jego filmów. Artysta tworzy kadry na długo pozostające w pamięci, swoiste obrazy-symbole, często dokonuje trawestacji czy transpozycji różnych dzieł malarskich ("Brzezina, "Wesele", "Pan Tadeusz"), zawsze stara się przedstawić czas i epokę, o której opowiada poprzez pokazanie jej specyfiki wizualnej.

Artysta zajmuje się również reżyserią teatralną, a szczególnie związany jest z krakowskim Starym Teatrem i warszawskim Teatrem Powszechnym. Jednak jego dorobek teatralny jest mniej znany niż filmowy, chociaż jest reżyserem 38. przedstawień teatralnych w teatrach Warszawy, Krakowa, Moskwy, Sofii, Berlina, Zurychu, Tel Awiwu, Tokio, Budapesztu. Wśród licznych dokonań teatralnych Wajdy warto wymienić jego przedstawienia prozy Dostojewskiego ("Biesy", "Nastasja Filipowna" czyli wersja "Idioty" czy "Zbrodnia i kara"), jest autorem także takich spektakli jak "Dwoje na huśtawce", "Kapelusz pełen deszczu", "Noc listopadowa', "Wesele", "Sprawa Dantona", "Emigranci", "Play Strindberg", "Gdy rozum śpi", "Z biegiem lat, z biegiem dni", "Dybuk" czy "Antygona". Artysta wielokrotnie zmagał się również z Szekspirem ( poszczególne wersje "Hamleta" czy też ostatni spektakl "Makbet").

Nagrody i wyróżnienia

Gwiazda w łódzkiej Alei Gwiazd
Gwiazda w łódzkiej Alei Gwiazd
Monument na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach poświęcony Andrzejowi Wajdzie
Monument na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach poświęcony Andrzejowi Wajdzie
Obchody 80-lecia urodzin reżysera w siedzibie "Gazety Wyborczej", Warszawa, 6 marca 2006 r.
Obchody 80-lecia urodzin reżysera w siedzibie "Gazety Wyborczej", Warszawa, 6 marca 2006 r.

Jest doktorem honoris causa kilku uczelni wyższych (m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Warszawskiego, Gdańskiego i Łódzkiego) oraz kawalerem orderu Legii Honorowej. W roku 1981 otrzymał Złotą Palmę na festiwalu w Cannes, w 1982 nagrodę Césara, a w 1990 Felixa. Od 1997 jest członkiem Grona Nieśmiertelnych francuskiej Akademii Sztuk Pięknych.

W latach PRL odznaczony Orderem Sztandaru Pracy II klasy (w roku 1975 z okazji 30-lecia kinematografii w PRL) oraz najwyższym odznaczeniem – Orderem Budowniczych Polski Ludowej.

W 2000 roku za całokształt twórczości został uhonorowany Oscarem. 15 lutego 2006 r. również za całokształt twórczości otrzymał na 56. Międzynarodowym Festiwalu Filmów w Berlinie nagrodę Złotego Niedźwiedzia. Nagrodzony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2005), bułgarskim Orderem Cyryla i Metodego (1979), japońskim Order of Rising Sun (1995), Krzyżem Oficerskim (1982) i Komandorskim (2001) francuskiej Legii Honorowej, Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2001), Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej(2006).

Otrzymał nominację do Oskara za film Katyń.

Życie prywatne

Andrzej Wajda był czterokrotnie żonaty. Jego drugą żoną była Zofia z domu Żuchowska (jej grób znajduje się na Cmentarzu Miejskim w Radomiu), a następnie popularna aktorka Beata Tyszkiewicz, z którą ma córkę Karolinę (ur. 1967). Obecną żoną jest scenografka teatralna i filmowa, projektantka kostiumów, aktorka Krystyna Zachwatowicz.

Filmografia

reżyser
  • Zły chłopiec (1951)
  • Ceramika iłżecka (1951)
  • Kiedy ty śpisz (1954)
  • Pokolenie (1954)
  • Idę do słońca (1955)
  • Kanał (1957)
  • Popiół i diament (1958)
  • Lotna (1959)
  • Niewinni czarodzieje (1960)
  • Samson (1961)
  • Powiatowa lady Makbet (Sibirska Ledi Magbet, 1961)
  • Miłość dwudziestolatków (Amour à vingt ans, L', 1962)
  • Popioły (1965)
  • Wszystko na sprzedaż (1968)
  • Przekładaniec (1968)
  • Bramy raju (Gates to Paradise, 1968)
  • Polowanie na muchy (1969)
  • Brzezina (1970)
  • Krajobraz po bitwie (1970)
  • Piłat i inni (Pilatus und andere – ein Film fur Karfreitag, 1972)
  • Wesele (1973)
  • Ziemia obiecana (1974)
  • Smuga cienia (1976)
  • Człowiek z marmuru (1976)
  • Umarła klasa. Seans T. Kantora (1976)
  • Bez znieczulenia (1978)
  • Zaproszenie do wnętrza (1978)
  • Panny z Wilka (1979)
  • Dyrygent (1979)
  • Pogoda domu niechaj będzie z Tobą... (1979)
  • Z biegiem lat, z biegiem dni (1980)
  • Człowiek z żelaza (1981)
  • Danton (1983)
  • Miłość w Niemczech (Liebe in Deutschland, Eine, 1983)
  • Kronika wypadków miłosnych (1986)
  • Biesy (Possédés, Les, 1988)
  • Français vus par, Les (1988)
  • Korczak (1990)
  • Pierścionek z orłem w koronie (1992)
  • Schuld und Sühne (1992)
  • Nastazja (1994)
  • Wielki tydzień (1995)
  • Panna Nikt (1996)
  • Andrzej Wajda. Moje notatki z historii (1996)
  • Pan Tadeusz (1999)
  • Kredyt i debet. Andrzej Wajda o sobie (1999)
  • Wyrok na Franciszka Kłosa (2000)
  • Lekcja polskiego kina (2002)
  • Przerwane milczenie (Broken Silence, 2002)
  • Zemsta (2002)
  • Jan Nowak Jeziorański. Kurier z Warszawy. 60 lat później 1944 - 2004 (2004)
  • Solidarność, Solidarność... (2005)
  • Katyń (2007)
scenarzysta
  • Zły chłopiec (1951)
  • Ceramika iłżecka (1951)
  • Trzy opowieści (1953)
  • Idę do słońca (1955)
  • Popiół i diament (1958)
  • Lotna (1959)
  • Samson (1961)
  • Kiedy miłość była zbrodnią (1967)
  • Bramy raju (Gates to Paradise, 1968)
  • Wszystko na sprzedaż (1968)
  • Krajobraz po bitwie (1970)
  • Brzezina (1970)
  • Pierwsza miłość (1971)
  • Piłat i inni (Pilatus und andere – ein Film fur Karfreitag, 1972)
  • Ziemia obiecana (1974)
  • Ziemia obiecana (1975)
  • Smuga cienia (1976)
  • Bez znieczulenia (1978)
  • Zaproszenie do wnętrza (1978)
  • Miłość w Niemczech (Liebe in Deutschland, Eine, 1983)
  • Danton (1983)
  • Kronika wypadków miłosnych (1986)
  • Schuld und Sühne (1992)
  • Pierścionek z orłem w koronie (1992)
  • Nastazja (1994)
  • Wielki tydzień (1995)
  • Pan Tadeusz (1999)
  • Wyrok na Franciszka Kłosa (2000)
  • Zemsta (2002)
  • Lekcja polskiego kina (2002)
  • Solidarność, Solidarność... (2005)
  • Katyń (2007)
scenograf
  • Piłat i inni (Pilatus und andere – ein Film fur Karfreitag, 1972)
źródło: wikipedia, licencja GNU FDL, autorzy