Szukaj znanych osób

Tadeusz Konwicki

Kategoria: Reżyserzy

Liczba wyświetleń: 1626
Ocena: brak ocen

Tadeusz Konwicki w kawiarni wydawnictwa "Czytelnik", Warszawa, 18 maja 2005 r.
Tadeusz Konwicki w kawiarni wydawnictwa "Czytelnik", Warszawa, 18 maja 2005 r.

Tadeusz Konwicki (ur. 22 czerwca 1926 r. w Nowej Wilejce na Litwie) – powieściopisarz, scenarzysta, reżyser.

Biografia

W dolnym rzędzie z wędką, w ogrodzie u państwa Kudelskich w Nowej Wilejce
W dolnym rzędzie z wędką, w ogrodzie u państwa Kudelskich w Nowej Wilejce

Syn Michała Konwickiego i Jadwigi Kieżun. W młodości mieszkał w Kolonii Wileńskiej. Uczył się w Gimnazjum im. Zygmunta Augusta w Wilnie (1938-1939). Po wybuchu II wojny światowej pracował m.in. jako robotnik kolejowy i pomocnik elektryka w szpitalu w Nowej Wilejce. W 1944 r. zdał konspiracyjną maturę, uczęszczając wcześniej na tajne komplety. W latach 1944-1945 był żołnierzem Armii Krajowej, brał m.in. udział w akcji "Burza". Po rozbiciu oddziału przebywał krótko w Gliwicach (gdzie pracował jako urzędnik Tymczasowego Zarządu Państwowego), a następnie studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Debiutował w 1946 r. jako reportażysta, tekstem pt. Szkice z Wybrzeża ("Od A do Z", nr 8/1946, dodatek literacki do "Dziennika Polskiego"). Od 1946 r. pracował w tygodniku "Odrodzenie" jako korektor i redaktor techniczny, publikując tam jednocześnie liczne recenzje literackie. W tym czasie publikował też w innych pismach, m.in. "Dziennik Literacki", "Nurt", "Pokolenie", "Wieś". W 1947 r. zamieszkał w Warszawie.

Od 1949 r. był żonaty z Danutą Konwicką (1930-1999), siostrą Jana Lenicy, artystką plastyczką, ilustratorką książek dla dzieci. Pracował jako robotnik przy budowie Nowej Huty, następnie był redaktorem pisma "Nowa Kultura" (tu m.in. cykl pt. Z miejsc stojących). Od lat pięćdziesiątych zajmował się również twórczością filmowa, nie tylko jako scenarzysta ale i krytyk. W latach 1956-1968 sprawował funkcję kierownika literackiego Zespołu Filmowego "Kadr". W 1966 r. wyrzucony z PZPR (do której wstąpił w 1952 r.) za współudział w liście protestacyjnym do władz w związku z usunięciem z PZPR prof. Leszka Kołakowskiego. Od 1966 r. pracował w redakcji pisma "Kino". Był następnie kierownikiem literackim w Zespole Filmowym "Pryzmat" (1970-1978). Po 1976 r. publikował w wydawnictwach II obiegu (jego książki ukazywały się nakładem podziemnych wydawnictw "NOWa" i "Zapis"). W 1982 r. był współautorem apelu intelektualistów, będącego protestem przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce. W ostatnich latach rzadko udziela się publicznie i nie wydaje nowych książek (wyjątkiem był zbiór wywiadów dot. tematyki filmowej pt. Pamiętam, że było gorąco). W wywiadzie udzielonym Andrzejowi Titkowowi na potrzeby filmu Przechodzień, Konwicki powiedział: Ja chcę tylko pomachać ręką. Pokazać czytelnikom, że nie są sami w tym tłumie.

Tadeusz Konwicki mieszka w ścisłym śródmieściu Warszawy, na tyłach Nowego Światu. Z okien jego mieszkania widać w całości pobliski Pałac Kultury i Nauki. Od wielu lat, w porze obiadowej, pisarza można spotkać w kawiarni mieszczącej się w podziemiach wydawnictwa "Czytelnik" (ul. Wiejska). Do jego najbliższych przyjaciół należeli i należą m.in. Irena Szymańska, Andrzej Wajda, Gustaw Holoubek oraz Andrzej Łapicki.

Wyróżnienia i nagrody: Państwowa Nagroda Artystyczna III stopnia (1950, za książkę pt. Przy budowie), Państwowa Nagroda Artystyczna III stopnia (1954, za książkę pt. Władza), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1962), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1964), Nagroda im. Kościelskich (1965), nagroda Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1975), Nagroda Radia Wolna Europa (za książkę pt. Kalendarz i klepsydra, 1977), Nagroda londyńskiego pisma "Wiadomości" (za książkę pt. Kalendarz i klepsydra), włoska nagroda "Premio Mondello" (za książkę pt. Kalendarz i klepsydra), Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego (2002).

Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Literatura

Metafizyczny świat swoich utworów (zarówno książek jak i filmów) budował Konwicki na wspomnieniach dotyczących przedwojennego dzieciństwa spędzonego na Wileńszczyźnie (Kolonia Wileńska), wojennych przeżyć, których nie sposób wymazać z pamięci oraz na rzeczywistych fundamentach teraźniejszości (większość dzieł rozgrywa się w Warszawie, w której mieszka Konwicki, w scenerii autentycznych miejsc, często np. przywoływany jest, czy to jako omen, nemesis czy jak wyrzut sumienia, symbol stolicy – Pałac Kultury).

W swoich dziełach opisywał doświadczenia uniwersalne, znamienne dla jego twórczości są motywy inicjacji, poszukiwania, czy ważnego wyboru życiowego. Konwicki zajmuje się, w sposób ironiczny i przewrotny, kwestiami, które zwykły być uważane za egzystencjalne. Pytania o sens życia, sens pamiętania, o kondycję człowieka czy przyszłość rodzaju ludzkiego nieustannie towarzyszą jego bohaterom. Konwicki posiada zdolność tonowania największego patosu za pomocą sceptycyzmu oraz ironii, i na odwrót – leczenia cynizmu, bądź zgorzkniałego pesymizmu, romantycznym porywem. Można by to porównać do cyrkowej sztuczki, w której akrobata wykonuje salto w przód skacząc z trampoliny na znajdujący się wysoko pomost, a w następnej chwili robi salto w tył i znów jest na trampolinie, gotowy do kolejnych ewolucji.

Tadeusz Konwicki z Gustawem Holoubkiem, Teatr Ateneum, Warszawa, 5 listopada 2005 r.
Tadeusz Konwicki z Gustawem Holoubkiem, Teatr Ateneum, Warszawa, 5 listopada 2005 r.

Konwicki ze zręcznością cyrkowca żongluje nastrojami, wątkami oraz konwencjami. Zwierzoczłekoupiór ma konwencję książki dla dzieci, Nic albo nic – kryminału z dreszczykiem, a Kronika wypadków miłosnych – romansidła.

Obok dorobku powieściowego ma też Konwicki na koncie kilka bardzo osobistych książek pamiętnikowo-filozoficznych (tzw. łże-dzienników). W 1986 r. w Londynie ukazał się "wywiad-rzeka" Stanisława Beresia z Konwickim zatytułowany Pół wieku czyśćca. W 2001 r. światło dzienne ujrzała nowa książka-wywiad: Pamiętam, że było gorąco.

Kino

Konwicki jest również filmowcem. Wyreżyserował Dolinę Issy (wg powieści Czesława Miłosza) oraz Lawę (wg Dziadów Adama Mickiewicza). Jako aktor wystąpił w adaptacji (którą uznał za niezbyt udaną) własnej powieści (Kronika wypadków miłosnych, reż. Andrzej Wajda). Dokumentalista, Andrzej Titkow, poświęcił Konwickiemu dwa filmy: Przechodzień oraz Całkiem spora apokalipsa. Reżyserował także Salto oraz Jak daleko stąd, jak blisko. Oba zawierają typowe dla twórczości autora wątki: ucieczki, poszukiwania, wspomnień dzieciństwa i minionej wojny oraz teraźniejszość, w której nie może odnaleźć się bohater. Występuje w nich bohater znany z większości książek Konwickiego, potrafiący być jednocześnie prorokiem, pielgrzymem, zbiegiem, bohaterem, zdrajcą, mesjaszem, kochankiem i poetą. Nękany wspomnieniami ucieka przed ludźmi – żywymi i umarłymi – a uciekając szuka tego, co utracił – prawdy, miłości, domu. Kluczy drogą, która jak sinusoida prowadzi go od wielkości do małości i z powrotem, od świętości do przyziemności i na odwrót, dwa kroki w przód i salto w tył.

źródło: wikipedia, licencja GNU FDL, autorzy